Phong bì phúng viếng nên là phong bì trắng hoặc màu trầm, không hoa văn tươi. Mặt trước ghi một lời kính viếng ngắn như "Thành kính phân ưu", "Kính viếng" hoặc "Vô cùng thương tiếc", có thể kèm tên người đã mất. Mặt sau, hoặc góc dưới mặt trước, ghi tên người gửi và quan hệ như "Gia đình anh Quang – chị Hà, hàng xóm tổ 5". Không ghi số tiền ra ngoài, không dùng bút đỏ, không dùng phong bì cưới.
Nghe đơn giản, nhưng mỗi đám tang bàn lễ tân vẫn nhận về vài phong bì không tên, vài cái ghi nhầm tên người mất, vài cái là phong bì đỏ còn sót từ đợt mừng cưới. Gia đình có tang không trách, nhưng họ mất công tra lại sổ và đôi khi không biết ai đã gửi để cảm ơn. Bài này đưa ra cách ghi chuẩn, mẫu cho từng kiểu người gửi, cách gọi người mất cho đúng vai, và cả những câu nên viết vào sổ tang.
Chọn phong bì: màu, cỡ và vài chi tiết nhỏ
Màu an toàn nhất là trắng. Phong bì màu xám nhạt, màu kem trơn cũng được. Ở nhiều nơi bán sẵn phong bì in chữ "Phúng điếu" hoặc "Kính viếng" màu đen, tím than; dùng loại này cho gọn. Tránh phong bì đỏ, hồng, vàng ánh kim hay có hình chữ hỷ, hoa đào, vì đó là màu của dịp vui; đặt giữa đống phong bì trắng trên bàn lễ tân, nó nổi bật theo kiểu không ai muốn.
Cỡ phong bì thường là cỡ thư bình thường, vừa tờ tiền gấp đôi hoặc để thẳng. Không cần phong bì to, không cần hộp. Nếu gửi theo đoàn với nhiều người góp, dùng phong bì khổ lớn hơn để kẹp thêm tờ danh sách.
Gấp tiền gọn, để mặt tiền cùng một chiều. Dán mép phong bì bằng hồ hoặc keo dán sẵn của phong bì, không dùng ghim bấm và băng keo trong, vì người nhận phải xé rách mới mở được. Với phong bì của cơ quan có in tên đơn vị, vẫn dùng được nếu là phong bì trắng trơn, không phải phong bì quảng cáo sản phẩm.
Một mẹo nhỏ của người hay đi viếng: để sẵn trong cặp hai ba phong bì trắng trơn và một cây bút mực đen. Tin buồn thường đến đột ngột, nhiều khi bạn đi thẳng từ chỗ làm, và tìm phong bì đúng màu lúc tối muộn không dễ.
Mặt trước ghi gì: các câu thường dùng
Mặt trước chỉ cần một dòng chính, viết giữa phong bì, chữ rõ. Dưới đây là các câu phổ biến và lúc nào dùng hợp:
| Câu ghi mặt trước | Sắc thái | Hợp khi |
|---|---|---|
| Thành kính phân ưu | Chia sẻ nỗi đau với gia đình | Dùng được cho hầu hết trường hợp, nhất là khi gửi cho gia đình người quen |
| Kính viếng | Trang trọng, hướng về người đã mất | Người mất là bậc trên, người được kính trọng |
| Vô cùng thương tiếc | Bày tỏ tình cảm sâu | Bạn thân, người ruột thịt, đồng nghiệp gắn bó |
| Thành kính tiễn biệt | Lời tiễn đưa | Người mất là thầy, người hướng dẫn, người cao tuổi |
| Phúng điếu | Ghi rõ đây là phong bì phúng | Khi phong bì trơn và bạn muốn bàn lễ tân dễ phân loại |
| Kính viếng hương hồn cụ ông Lê Văn Hoà | Có tên người mất, trang trọng nhất | Bạn biết rõ tên đầy đủ của người mất |
Nếu ghi kèm tên người mất, chép đúng như trên cáo phó, có cả chữ đệm. Sai tên người đã khuất là điều gia đình nhớ rất lâu. Không chắc thì chỉ ghi lời kính viếng, bỏ tên.
Không cần ghi cả hai ba câu cùng lúc. Một dòng là đủ trang trọng; ghi nhiều dòng dễ thành rườm.
Mặt sau ghi gì: tên người gửi cho người khác hiểu được
Mục đích của dòng này. Sau đám, một người trong gia đình ngồi mở từng phong bì, đối chiếu với sổ tang và ghi lại. Họ cần biết đây là ai, quen với ai trong nhà. Chỉ ghi "Minh" là không đủ, vì trong một đám tang có thể có ba người tên Minh.
Công thức gọn. Họ tên + quan hệ hoặc nơi làm. Ví dụ: "Trần Thu Hằng – đồng nghiệp chị Lan, phòng Kế toán"; "Gia đình anh Đức – chị Nga, hàng xóm cũ ở phố Hàng Bột"; "Nguyễn Quốc Bảo – học trò cũ của thầy, khoá 2005".
Người gửi là vợ chồng. Ghi "Gia đình anh Đức – chị Nga" hoặc "Vợ chồng Đức – Nga". Nếu bạn quen người vợ hay người chồng của nhà có tang, đặt tên người quen lên trước để gia đình dễ nhận.
Ghi ở đâu. Phần lớn ghi mặt sau. Một số người ghi ở góc dưới bên phải mặt trước, cũng không sai. Điều quan trọng là có ghi, và ghi đủ để nhận ra.
Không ghi số tiền. Số tiền để bên trong. Ghi ra ngoài làm phong bì giống hoá đơn, mất ý nghĩa lòng thành.
Đi theo đoàn nhưng gửi thêm phần riêng. Phong bì riêng ghi tên mình như bình thường, đưa cho bàn lễ tân cùng lúc với phong bì của đoàn hoặc ngay sau đó. Đừng nhét phong bì riêng vào trong phong bì chung của phòng, vì người mở sẽ tưởng đó là phần của cả tập thể.
Gửi cả vòng hoa lẫn phong bì. Tên trên băng hoa và tên trên phong bì nên ghi giống nhau. Gia đình đối chiếu sổ tang dễ hơn khi cùng một người gửi không xuất hiện dưới hai cách ghi khác nhau.
Mẫu ghi cho từng kiểu người gửi
Các mẫu dưới đây dùng tên giả định. Dòng đầu là mặt trước, dòng sau là mặt sau.
- Cá nhân, bạn của người con: "Thành kính phân ưu" / "Phạm Hoàng Long – bạn học của anh Tuấn, lớp chuyên Toán".
- Vợ chồng, hàng xóm: "Vô cùng thương tiếc bác Tư" / "Gia đình anh Khải – chị Mai, nhà số 12 cùng ngõ".
- Học trò viếng thầy cô: "Thành kính tiễn biệt thầy" / "Học trò lớp 12A niên khoá 2008–2011" kèm tờ danh sách người góp.
- Phòng ban trong công ty: "Thành kính phân ưu" / "Tập thể phòng Kinh doanh – công ty Hưng Phát" và tờ danh sách đính kèm.
- Công đoàn, cơ quan: "Kính viếng" / "Ban chấp hành công đoàn và toàn thể cán bộ công ty Hưng Phát". Thường đi kèm vòng hoa đứng tên đơn vị.
- Đối tác gửi chủ doanh nghiệp có tang: "Thành kính phân ưu cùng gia đình ông Trịnh Văn Sơn" / "Ban giám đốc công ty Minh An".
- Nhóm bạn góp chung: "Vô cùng thương tiếc" / "Nhóm bạn cấp ba của chị Hạnh" và danh sách tên bên trong.
- Gửi nhờ người khác mang hộ: ghi như mẫu cá nhân, thêm dòng nhỏ "gửi qua anh Bình". Bàn lễ tân sẽ ghi đúng người gửi chứ không nhầm sang người mang.
Với phong bì góp chung, tờ danh sách nên ghi họ tên đầy đủ từng người. Gia đình đọc từng cái tên và nhớ rằng có nhiều người đã nghĩ tới họ, nên đừng gom thành "và các bạn khác".
Gọi người mất cho đúng vai
Khi ghi kèm tên hoặc vai của người mất trên phong bì, sổ tang hay băng hoa, nhiều người lúng túng không biết dùng từ nào. Bảng dưới gom các cách gọi trang trọng hay dùng:
| Người mất là | Cách ghi trang trọng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Bố đẻ của người bạn quen | Thân phụ | Kính viếng thân phụ anh Tuấn |
| Mẹ đẻ của người bạn quen | Thân mẫu | Kính viếng thân mẫu chị Lan |
| Bố vợ, mẹ vợ của người bạn quen | Nhạc phụ, nhạc mẫu | Kính viếng nhạc phụ anh Hùng |
| Bố chồng, mẹ chồng của người bạn quen | Gọi thẳng cho rõ | Kính viếng mẹ chồng chị Ngọc |
| Vợ, chồng của người bạn quen | Phu nhân, phu quân | Thành kính phân ưu cùng anh Thái và gia đình |
| Ông, bà của người bạn quen | Cụ ông, cụ bà | Kính viếng cụ bà Đỗ Thị Nhàn, bà nội em Hiếu |
Không chắc từ Hán Việt thì cứ gọi thẳng bằng tiếng Việt thường như "bố của anh Tuấn". Đúng và rõ quan trọng hơn trang trọng. Với người mất trẻ tuổi, tránh "cụ"; gọi "anh", "chị", "em" kèm tên.
Viết gì vào sổ tang
Sổ tang là cuốn sổ đặt ở bàn lễ tân, mỗi khách ghi một mục. Gia đình giữ cuốn sổ này nhiều năm, có nhà còn đọc lại vào ngày giỗ. Vì vậy, vài dòng bạn viết ở đây có sức nặng hơn bạn nghĩ.
Một mục sổ tang đủ gồm tên, quan hệ, và một đến ba câu. Câu đầu là lời chia buồn, câu sau, nếu có, là một kỷ niệm hoặc một điều bạn nhớ về người mất. Mấy mẫu:
"Cháu Ngọc Anh, bạn cùng phòng ký túc xá của chị Thảo. Thành kính phân ưu cùng gia đình. Cháu vẫn nhớ những hộp mứt gừng bác gửi lên mỗi mùa thi."
"Đinh Văn Lực, đồng nghiệp cũ của anh Hưng. Vô cùng thương tiếc anh. Mười năm làm cùng nhau, anh là người dạy em đọc bản vẽ đầu tiên."
"Học trò khoá 1998 trường cấp ba thị xã. Thành kính tiễn biệt thầy. Những giờ văn của thầy theo chúng em suốt đời."
Nếu đứng chờ đông và không nghĩ kịp, chỉ cần tên, quan hệ và "Thành kính phân ưu cùng gia đình". Đừng viết chung chung kiểu văn mẫu cầu kỳ, vì người đọc lại sổ sẽ nhận ra ngay câu nào là của người thật lòng.
Lỗi hay gặp khi ghi phong bì và sổ tang
Dùng bút đỏ hoặc bút nhũ. Mực đỏ gắn với dịp vui và với việc chấm bài, nhiều người thấy phản cảm. Dùng bút mực đen hoặc xanh đậm.
Quên ghi tên. Phong bì không tên là lòng thành không ai biết để cảm ơn. Lỡ quên, nhắn người trực bàn lễ tân hoặc người thân của gia đình mô tả phong bì để họ ghi bổ sung.
Ghi tắt, ghi biệt danh. "Tũn – bạn thân" chỉ có một người trong nhà hiểu. Ghi tên thật trước, biệt danh để trong ngoặc nếu muốn.
Ghi nhầm tên người mất. Kiểm lại trên cáo phó trước khi viết. Nếu không có cáo phó, chỉ ghi lời kính viếng chung.
Viết lời quá dài lên phong bì. Phong bì chỉ cần một dòng. Lời dài để dành cho sổ tang hoặc cho tin nhắn riêng sau đó.
Dùng lại phong bì đã viết dở hoặc nhàu. Gia đình có thể không nói gì, nhưng phong bì nhàu cho thấy mình không chuẩn bị. Một phong bì mới trơn không tốn bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Phong bì phúng viếng có cần dán kín không?
Nên dán kín để tiền không rơi ra khi bàn lễ tân gom nhiều phong bì. Dùng keo sẵn trên nắp phong bì hoặc chút hồ, không dùng ghim hay băng keo. Nếu gửi theo đoàn có tờ danh sách, để tờ danh sách cùng trong phong bì rồi dán.
Không biết tên người mất thì ghi thế nào?
Ghi theo người bạn quen: "Kính viếng thân phụ anh Tuấn" hoặc chỉ "Thành kính phân ưu cùng gia đình anh Tuấn". Như vậy vẫn trang trọng mà không có nguy cơ ghi sai tên người đã khuất.
Ghi sổ tang bằng tiếng Anh có được không?
Được, nếu bạn là người nước ngoài hoặc gia đình có nhiều người dùng tiếng Anh. Một câu ngắn như lời chia buồn và tên của bạn là đủ. Nếu bạn là người Việt viếng gia đình Việt, viết tiếng Việt vẫn tự nhiên hơn.
Phong bì đã in sẵn chữ thì có cần viết thêm không?
Chỉ cần ghi tên người gửi và quan hệ. Chữ in sẵn đã làm phần lời kính viếng. Nếu muốn, ghi thêm tên người mất ở dòng dưới, nhưng không cần viết lại lời chia buồn lần nữa.
Có nên kẹp danh thiếp vào phong bì thay cho ghi tên không?
Được, nhất là khi gửi từ phía đối tác, công ty. Kẹp danh thiếp bên trong và vẫn ghi tên ngắn ở mặt sau để bàn lễ tân ghi sổ nhanh. Với người quen thân, ghi tay tên mình vẫn ấm hơn tấm danh thiếp.
Đưa phong bì cho ai nếu không có bàn lễ tân?
Ở đám tại gia nhỏ, đưa cho người trong gia đình đang tiếp khách, thường không phải người con trưởng đang đáp lễ. Nói ngắn "Cháu gửi chút lòng thành". Nếu có đĩa hoặc khay đặt phong bì trên bàn thờ phụ, đặt vào đó.