Khi nhà cung cấp mời bạn dự hội nghị khách hàng hay tiệc tri ân, hãy coi đó là một buổi làm việc khoác áo bữa tiệc: nhận lời nếu nội dung có ích cho công việc, hỏi quy định nội bộ của công ty mình về quà tặng và chi phí do đối tác trả trước khi đi, tham dự đầy đủ phần chương trình, không ký kết gì tại chỗ khi chưa so sánh, và báo cáo ngắn với cấp trên sau đó.
Người hay được mời nhất là nhân viên mua hàng, kỹ thuật, quản lý cửa hàng, chủ đại lý: đúng những người có tiếng nói trong việc chọn nhà cung cấp. Bên mời biết điều đó, và sự kiện được thiết kế để bạn ra về với thiện cảm. Thiện cảm không có gì sai; chỉ cần bạn tỉnh táo phân biệt đâu là phép lịch sự, đâu là ràng buộc. Bài này giúp bạn làm khách tốt mà vẫn giữ được vị trí khách quan của mình.
Đọc thư mời để biết sự kiện thuộc loại nào
Cùng gọi là "hội nghị khách hàng" nhưng mục đích có thể khác nhau nhiều. Biết loại sự kiện giúp bạn quyết định cử ai, chuẩn bị câu hỏi gì và cảnh giác ở đâu:
| Loại sự kiện | Dấu hiệu trên thư mời | Bạn nên mang về |
|---|---|---|
| Công bố chính sách năm mới | Chương trình có phần "chính sách bán hàng", "chiết khấu", "chỉ tiêu" | Bản chính sách bằng văn bản, so với năm trước |
| Hội thảo kỹ thuật, giới thiệu công nghệ | Có diễn giả chuyên môn, phần trình diễn sản phẩm | Tài liệu kỹ thuật, tên người phụ trách kỹ thuật |
| Tiệc tri ân thuần tuý | Chủ yếu là ăn tối, văn nghệ, bốc thăm | Quan hệ với người đứng đầu bên cung cấp |
| Hội nghị kèm chuyến đi | Có lịch trình hai, ba ngày, vé máy bay, khách sạn | Cần duyệt nội bộ trước, phần làm việc và phần nghỉ phải tách rõ |
| Ra mắt sản phẩm kèm ưu đãi đặt hàng sớm | Có "ưu đãi chỉ áp dụng tại hội nghị" | Báo giá để về so sánh, không quyết tại chỗ |
Câu "ưu đãi chỉ áp dụng trong ngày hội nghị" là một kỹ thuật bán hàng phổ biến và hợp pháp, nhưng nó chạy đua với thời gian suy nghĩ của bạn. Một quyết định mua hàng đáng làm thì thường vẫn đáng làm sau ba ngày; nếu ưu đãi biến mất vì bạn xin ba ngày, đó cũng là một thông tin.
Hỏi công ty mình trước khi nhận lời
Nhiều doanh nghiệp có quy chế về quà tặng, tiếp khách và xung đột lợi ích, nhất là với người làm mua hàng, đấu thầu, kiểm định chất lượng. Quy chế thường trả lời ba câu: có được nhận lời mời không, ai được trả chi phí đi lại, ăn ở, và quà trên mức nào phải khai báo hoặc nộp lại. Đọc quy chế, hoặc hỏi thẳng quản lý trực tiếp: "Nhà cung cấp X mời em dự hội nghị khách hàng ngày 20, họ lo vé và khách sạn hai đêm. Theo quy định bên mình em cần xin duyệt ai ạ?"
Câu hỏi đó không làm bạn trông dè dặt. Nó bảo vệ bạn. Khi sau này công ty chọn đúng nhà cung cấp đó qua một gói thầu, sẽ không ai đặt nghi vấn về chuyến đi hai đêm mà bạn đã được duyệt và ghi lại đầy đủ. Ngược lại, một chuyến đi không khai báo dù hoàn toàn trong sáng vẫn có thể thành chuyện khó giải thích.
Nếu bạn làm ở cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước, pháp luật về phòng, chống tham nhũng có quy định riêng về việc tặng và nhận quà đối với người có chức vụ, quyền hạn. Đọc văn bản hiện hành và quy chế của đơn vị, hỏi bộ phận pháp chế khi chưa rõ. Một số công ty đa quốc gia còn áp dụng quy định chống hối lộ của nước họ, chặt hơn cả luật Việt Nam; khi đó, ngay cả một bữa tối sang có thể phải khai báo.
Tại hội nghị: làm khách tốt mà vẫn làm việc
Ngồi hết phần nội dung. Một số khách đến muộn, bỏ qua phần trình bày để chỉ dự tiệc. Bên mời nhìn thấy, và bạn mất phần có giá trị nhất: thông tin về chính sách, sản phẩm, kế hoạch của họ.
Ghi chép như đi họp. Ghi các con số chính sách, mốc thời gian, tên người phụ trách vùng của bạn. Chụp ảnh slide nếu ban tổ chức cho phép, và xin bản tài liệu sau buổi.
Hỏi câu hỏi thật. Phần hỏi đáp thường im lặng vì ai cũng ngại. Một câu hỏi cụ thể như "chính sách bảo hành mới áp dụng cho đơn hàng đã ký trước tháng Một không?" giúp cả hội trường và cho thấy bạn là khách hàng nghiêm túc.
Không đem chuyện khiếu nại ra giữa hội trường. Nếu đang có tranh chấp về đơn hàng, nói riêng với người phụ trách, hẹn một buổi làm việc. Đem ra trước đông khách khác của họ làm hai bên mất mặt và hiếm khi giải quyết được gì.
Nói chuyện với khách hàng khác. Họ là nguồn thông tin trung thực nhất về nhà cung cấp: giao hàng có đúng hẹn không, hậu mãi ra sao. Hỏi nhẹ nhàng, không kéo họ vào phàn nàn.
Bàn tiệc tri ân: ngồi với ai, nói chuyện gì
Phần tiệc tối sau hội nghị thường xếp bàn theo vùng hoặc theo nhóm khách hàng, mỗi bàn có một người bên nhà cung cấp ngồi cùng, thường là người phụ trách vùng hoặc một trưởng bộ phận. Người đó có nhiệm vụ chăm bàn của bạn, và cũng là người bạn nên quen: sau này có việc gấp về giao hàng hay bảo hành, gọi người đã ngồi cùng bàn dễ hơn gọi tổng đài.
Chuyện trên bàn tiệc nên nhẹ: ngành đang chuyển động ra sao, khách hàng cuối đang hỏi gì, kinh nghiệm vận hành. Tránh mặc cả giá hay nhắc chuyện công nợ trên bàn tiệc; câu "anh giảm thêm cho em hai phần trăm nhé" nói lúc đang nâng ly vừa làm người kia khó xử vừa không có giá trị gì khi về văn phòng. Muốn bàn chuyện đó, hẹn: "Tuần sau em xin anh một buổi để nói kỹ về đơn hàng quý hai."
Nâng ly thì theo nhịp bàn, uống trong giới hạn của mình. Khi người đứng đầu nhà cung cấp đi chúc các bàn, đứng dậy, chạm ly, nói một câu ngắn có nội dung: "Cảm ơn anh, năm nay hàng bên anh về đều, cửa hàng bên em đỡ hẳn." Một câu như vậy được nhớ hơn mười câu "chúc anh sức khoẻ".
Quà, bốc thăm và những thứ được "tặng kèm"
Hội nghị khách hàng gần như luôn có quà: túi quà cho mọi người, giải bốc thăm, đôi khi là quà riêng cho khách hàng lớn. Quà chung cho mọi người tham dự, giá trị nhỏ như sổ tay, bình nước, đồ dùng có in tên nhà cung cấp, thường không phải băn khoăn. Thứ cần chú ý là quà riêng, giá trị lớn, trao kín đáo.
Gặp quà riêng giá trị lớn, có thể từ chối ngay tại chỗ một cách lịch sự: "Cảm ơn anh, nhưng bên em có quy định về quà, em không nhận được món này. Anh đừng ngại nhé." Nếu không tiện từ chối trước đông người, nhận rồi về khai báo theo quy chế, để công ty quyết giữ hay trả lại. Đừng tự giữ rồi định sau này tính; đó là cách những chuyện nhỏ thành chuyện lớn.
Giải bốc thăm trúng thưởng thì khác: đó là may rủi công khai cho mọi người. Trúng giải lớn như thiết bị điện tử hay chuyến du lịch, vẫn nên báo với quản lý, vì một số quy chế coi đó là quà từ nhà cung cấp. Với chuyến đi kết hợp, tách rõ phần làm việc và phần nghỉ trong báo cáo; nếu có hoạt động riêng như chơi thể thao, ăn tối ngoài chương trình do bên mời trả, cân nhắc kỹ trước khi nhận.
Sau sự kiện: báo cáo năm dòng và cảm ơn đúng mực
Báo cáo sau hội nghị khách hàng không cần dài. Năm dòng gửi quản lý trong vòng hai ngày là đủ để thông tin bạn thu được có giá trị cho công ty, và để chuyến đi được ghi lại minh bạch:
- Sự kiện gì, ai mời, ngày nào, bạn đi cùng ai.
- Thông tin chính thu được: chính sách mới, giá, sản phẩm, thay đổi nhân sự bên nhà cung cấp.
- Đề nghị hoặc ưu đãi họ đưa ra, kèm hạn và điều kiện, chưa quyết gì.
- Quà, chi phí do bên mời chi trả: vé, khách sạn, giải bốc thăm nếu có.
- Việc cần làm tiếp: so sánh báo giá, hẹn buổi kỹ thuật, hay không cần làm gì.
Với bên mời, một tin cảm ơn ngắn là đủ: "Cảm ơn anh Long và đội đã tổ chức hội nghị chu đáo. Phần giới thiệu dòng máy mới rất hữu ích cho kỹ thuật bên em; bên em sẽ gửi yêu cầu báo giá chi tiết trong tuần tới." Câu cảm ơn có nhắc phần nội dung cho thấy bạn đến để làm việc, và mở đường cho bước tiếp theo trên nền chuyên nghiệp.
Khi bạn là chủ đại lý: tiệc tri ân của hãng
Chủ đại lý, nhà phân phối nhỏ đi dự tiệc tri ân của hãng với tư cách vừa là khách vừa là đối tác kinh doanh. Không có quy chế quà tặng nào ràng buộc bạn như nhân viên mua hàng, nhưng có những điều khác cần tỉnh táo. Hãng thường công bố chỉ tiêu và mức thưởng năm mới ngay trong tiệc, đôi khi kèm vinh danh đại lý đạt doanh số. Không khí phấn khởi dễ khiến người ta đăng ký chỉ tiêu cao hơn sức mình để giữ thể diện trước đồng nghiệp cùng hệ thống.
Cách làm của nhiều chủ đại lý lâu năm: nghe hết chính sách, xin văn bản, rồi trả lời chỉ tiêu sau khi về tính lại với kế toán. Một câu như "Chính sách năm nay em thấy hợp lý, cho em về tính kỹ với tồn kho rồi tuần sau em gửi đăng ký chính thức" không làm mất lòng ai.
Bàn tiệc cũng là chỗ để hỏi chuyện các đại lý vùng khác về hàng chậm luân chuyển, công nợ, cách hãng xử lý khi giao sai. Họ là người cùng thuyền, và thông tin từ họ thường thẳng hơn từ hãng.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên mua hàng có được dự tiệc tri ân của nhà cung cấp không?
Thường được, nếu quy chế công ty cho phép và đã báo quản lý. Nên ưu tiên dự những sự kiện có nội dung chuyên môn, tránh nhận lời mời riêng chỉ có ăn uống, giải trí trong lúc đang chấm thầu hoặc đàm phán với chính nhà cung cấp đó.
Quà tặng trong hội nghị khách hàng bao nhiêu thì phải khai báo?
Mỗi công ty quy định một ngưỡng khác nhau, có nơi yêu cầu khai báo mọi món quà. Đọc quy chế nội bộ; với cơ quan, doanh nghiệp nhà nước thì theo quy định pháp luật về phòng, chống tham nhũng đang có hiệu lực. Không chắc thì khai báo.
Nhà cung cấp lo vé máy bay, khách sạn thì có nên đi không?
Có thể đi nếu được công ty duyệt và chương trình có phần làm việc thật. Một số công ty chọn tự trả vé, chỉ nhận phần hội nghị, để giữ hoàn toàn khách quan. Phương án nào cũng cần ghi lại bằng văn bản.
Có nên ký hợp đồng ngay tại hội nghị để hưởng ưu đãi không?
Chỉ nên khi bạn đã có kế hoạch mua từ trước, đã so sánh giá và có thẩm quyền ký. Nếu chưa, xin báo giá ưu đãi bằng văn bản và hỏi bên mời có giữ được mức đó vài ngày không.
Từ chối lời mời hội nghị khách hàng có ảnh hưởng quan hệ không?
Hiếm khi, nếu bạn trả lời sớm và lịch sự. Bạn nói thẳng lý do: "Bên em đang trong đợt chọn nhà cung cấp nên xin phép không dự, mong anh thông cảm." Nhà cung cấp chuyên nghiệp hiểu và tôn trọng điều đó.