Trên bàn tiệc cưới, vài nguyên tắc giữ cho bữa ăn dễ chịu với cả mười người: chờ khai tiệc rồi mới ăn, mời người lớn tuổi gắp trước, dùng đũa hoặc muỗng chung khi có, không gắp quá phần mình khi đĩa còn chưa đi hết vòng, và đứng dậy nâng ly khi cô dâu chú rể đến bàn.
Ba điều hay gây khó chịu nhất ở bàn tiệc không phải là lỗi lớn, mà là những thói quen nhỏ: gọi điện to tiếng trong lúc làm lễ, lật tung đĩa tìm miếng ngon, và gom đồ ăn mang về khi người khác còn đang ăn.
Phần dưới đi qua từng thời điểm của bữa tiệc, từ lúc ngồi xuống tới lúc rời bàn, với những khác biệt thường gặp giữa tiệc nhà hàng và cỗ ở quê, và cách xử lý các tình huống nhỏ mà ai cũng từng gặp.
Ngồi vào bàn và chờ khai tiệc
Khi bạn ngồi xuống, trên bàn thường đã có món khai vị, đồ uống và bát đĩa. Rất nhiều khách đói, đến sớm, và bắt đầu ăn luôn. Ở nhiều đám cưới nhà hàng, gia đình chủ động mời khách dùng trước trong lúc chờ, khi đó cứ tự nhiên. Nhưng nếu chưa có lời mời nào, phép chung là chờ đến lúc khai tiệc, thường là sau phần nghi lễ trên sân khấu hoặc khi người dẫn chương trình mời cả hội trường nâng ly.
Đến sớm và đói, bạn có thể uống nước, ăn vài hạt lạc, miếng bánh phồng tôm nhẹ nhàng. Điều nên tránh là ăn hết đĩa khai vị trước khi cả bàn đủ người, vì món đó tính cho mười người, không phải cho người đến đầu tiên.
Ở đám cưới quê phía Bắc, cỗ thường dọn sẵn cả mâm và mọi người ăn cùng lúc khi mâm đủ người; ngồi vào một mâm thiếu người, khách thường đợi thêm vài phút hoặc theo sự sắp xếp của người lo cỗ. Ở nhiều đám cưới phía Nam, món được dọn lần lượt, khách ăn theo nhịp món ra. Khác biệt này chỉ là thói quen từng nơi; quan sát người lớn tuổi trong bàn rồi làm theo là cách an toàn nhất.
Một chi tiết nhỏ: khi ngồi vào bàn có người lạ, chào cả bàn một câu trước khi kéo ghế. Không ai bắt buộc, nhưng câu chào đầu tiên quyết định không khí cả buổi.
Gắp và chia món ở bàn tròn
Bàn tiệc cưới là bữa ăn chung với người không quen, nên những thói quen bình thường ở nhà có thể thành khó coi. Những điều sau đúng với hầu hết các bàn:
- Mời người lớn tuổi gắp trước. Khi món mới dọn ra, xoay mâm hoặc đẩy đĩa về phía người lớn nhất bàn. Ở bàn toàn người trẻ, mời người ngồi gần đĩa trước.
- Dùng đũa, muỗng chung nếu có. Nhiều nhà hàng để sẵn đũa chung. Không có thì có thể trở đầu đũa khi gắp cho người khác; ở nhiều nơi thói quen này còn tuỳ người, cứ hỏi nhẹ “để em gắp giúp chị nhé”.
- Gắp miếng gần mình, không lật đĩa tìm miếng ngon. Đây là lỗi bị để ý nhất. Lấy miếng ở phía mình, không bới, không chọn.
- Lấy phần vừa đủ khi đĩa chưa đi hết vòng. Một đĩa gà mười miếng cho mười người. Còn dư sau khi ai cũng đã lấy thì gắp thêm thoải mái.
- Gắp cho người khác có chừng mực. Gắp một miếng mời người lớn là lễ; gắp liên tục vào bát người lạ có khi lại làm họ khó xử, nhất là khi họ ăn kiêng hay không thích món đó.
- Xương, vỏ để trên đĩa nhỏ hoặc giấy ăn. Không để lên khăn bàn, không ném xuống sàn như kiểu quán nhậu.
- Không gắp món cuối cùng khi chưa hỏi. “Còn miếng này, ai ăn không ạ?” rồi mới lấy.
Mẹo tự kiểm: nếu bạn là người ngồi xa đĩa nhất, bạn có thấy mình được chia đủ phần không. Mỗi người tự hỏi câu đó thì cả bàn sẽ ổn.
Nâng ly khi cô dâu chú rể đến bàn
Đứng dậy cả bàn. Khi cô dâu chú rể, thường cùng bố mẹ hoặc phù dâu phù rể, đi đến bàn, mọi người đứng dậy. Ngồi yên nâng ly là kém lịch sự với người đang đi chào hàng chục bàn.
Ai đại diện nói? Bàn có người lớn tuổi nhất hoặc người thân nhất với cô dâu chú rể thường nói câu chúc chung. Các bạn khác chỉ cần nâng ly và chúc ngắn. Không cần mỗi người một bài phát biểu.
Câu chúc ngắn trong khoảnh khắc này. Chọn câu vừa đủ cho mười giây: “Chúc mừng hai bạn, đẹp đôi lắm!”, “Chúc anh chị trăm sự thuận hoà, sớm mời cả bàn ăn mừng tin vui tiếp theo nhé.” Lời chúc dài, có duyên để dành cho thiệp hoặc phát biểu, có ở mục lời chúc đám cưới.
Ly gì cũng được. Không uống rượu bia thì nâng ly nước ngọt, nước lọc. Không ai bắt buộc bạn phải đổi sang rượu để chúc.
Đừng giữ cô dâu chú rể quá lâu. Một lượt nâng ly, một tấm ảnh nếu bàn muốn, rồi để họ đi tiếp. Cảnh cả bàn ép chú rể uống cạn mấy ly liền là thứ khiến cuối tiệc anh ấy không đứng nổi để tiễn khách.
Cỗ cưới ở quê: ngồi mâm, chia phần và ăn theo đợt
Đám cưới làm tại nhà ở nông thôn có nhịp khác hẳn nhà hàng. Ở nhiều nơi, cỗ dọn theo mâm sáu hoặc tám người, khách ngồi vào mâm còn chỗ, đủ người thì ăn, ăn xong nhường chỗ cho đợt sau. Không có giờ khai tiệc chung, không có sân khấu, nên phép tắc dồn vào chuyện chia phần trong mâm và chuyện không ngồi quá lâu khi bên ngoài còn người chờ.
Trong mâm cỗ quê, mỗi món thường được bày vừa đúng số người: sáu miếng giò, sáu miếng gà, một bát canh chung. Người lớn tuổi nhất mâm thường là người mời trước, có khi chia luôn phần cho từng người. Khách trẻ nên chờ người lớn cầm đũa, và nếu được nhờ thì đứng ra chia cho đều. Gắp phần của mình trước khi người khác đã lấy, hoặc gắp hai miếng một lúc, ở mâm quê bị để ý hơn hẳn ở nhà hàng.
Khi ăn xong mà đợt khách sau đang đứng chờ, đứng dậy nhường chỗ là phép lịch sự, ngồi lại uống nước, nói chuyện thì ra chỗ khác. Ở nhiều làng, người trong xóm đến phụ bếp, bưng mâm, rửa bát; một lời cảm ơn với những người đó, hay xắn tay giúp dọn mâm nếu bạn là người quen của gia đình, được nhớ lâu hơn nhiều so với một phong bì dày.
Phong tục từng vùng còn khác nhau nhiều; khi không chắc, nhìn cách người lớn trong mâm làm rồi làm theo.
Điện thoại, tiếng ồn và trẻ em ở bàn
Điện thoại đặt trên bàn là chuyện bình thường; vấn đề là lúc nào dùng. Trong phần nghi lễ, phát biểu của bố mẹ, trao nhẫn, rót rượu, chuyển máy sang chế độ im lặng và không nghe máy. Có cuộc gọi gấp thì ra khỏi sảnh rồi mới nghe. Chụp ảnh nghi lễ thì chụp từ chỗ ngồi, không đứng chắn tầm nhìn của bàn phía sau hay của thợ ảnh.
Xem video, gọi video có tiếng ở bàn tiệc là điều nhiều người khó chịu nhưng ngại nhắc. Nếu bạn cần cho con xem để ngồi yên, hãy tắt tiếng hoặc dùng tai nghe.
Với trẻ em, bàn tiệc cưới là nơi dài và chán. Cho trẻ ngồi cạnh bố mẹ, không để trẻ tự chạy sang bàn khác, không cho trẻ nghịch đĩa xoay hay chồng ly. Trẻ ăn xong, một người lớn đưa ra chỗ thoáng chơi thay vì để trẻ chạy quanh sảnh. Bàn có người lạ, xin lỗi một câu nếu trẻ làm đổ đồ, và dọn qua phần mình.
Cuối cùng là âm lượng. Tiệc cưới vốn ồn, nhưng cười nói to át cả loa trong lúc làm lễ là thiếu tôn trọng với gia đình. Lúc chương trình đang diễn ra, giữ giọng ở mức người bên cạnh nghe được là vừa.
Mang đồ ăn thừa về: khi nào ổn, khi nào không
Chuyện xin hộp mang đồ ăn còn lại về khá phổ biến, nhất là ở tiệc đông, món còn nhiều. Không có gì sai, nhưng cách làm và thời điểm quyết định nó lịch sự hay không:
| Tình huống | Có nên không | Cách làm |
|---|---|---|
| Tiệc đã tàn, bàn còn nhiều món | Ổn | Hỏi cả bàn trước, chia đều nếu nhiều người muốn mang |
| Người khác trong bàn còn đang ăn | Chưa nên | Chờ mọi người dừng đũa rồi mới gom |
| Tiệc ở nhà, gia đình chủ động mời mang về | Ổn, đó là lời mời | Cảm ơn và nhận phần vừa phải |
| Tiệc ở nhà, gia đình không nhắc | Không nên tự xin | Cỗ dư thường để cho người nhà, người phụ bếp |
| Món chưa động đến, còn nguyên đĩa | Hỏi trước | Nhiều gia đình đã thoả thuận phần dư với nhà hàng |
| Bàn có cô dâu chú rể, bố mẹ đang ngồi | Tránh | Bàn chính không phải chỗ gom đồ mang về |
Thêm một điều nhỏ: hỏi nhân viên phục vụ bằng giọng nhờ chứ không ra lệnh, và cảm ơn khi họ mang hộp tới. Người phục vụ tiệc cưới làm việc nhiều giờ liền, một lời cảm ơn được nhớ hơn bạn nghĩ.
Những lỗi nhỏ hay gặp và cách tránh
Phần lớn những lỗi dưới không ai nhắc thẳng, nhưng người cùng bàn đều thấy. Đọc lướt một lượt trước khi đi là đủ:
- Đứng dậy rời bàn khi đang dọn món mới. Nhân viên đang bê đĩa nóng phía sau; đứng dậy bất ngờ dễ va phải.
- Gác chân, cởi giày dưới bàn. Ở bàn nhậu thân quen có thể không sao, ở bàn tiệc với người lạ thì khó coi.
- Tự gọi thêm món hay đồ uống tính vào tiệc. Muốn gọi thêm thì hỏi gia đình hoặc tự trả tiền riêng; đừng để chủ tiệc nhận hoá đơn bất ngờ.
- Lấy hoa, đồ trang trí trên bàn mang về khi chưa được mời. Nhiều gia đình định tặng hoa cho khách, nhưng chờ họ nói.
- Bình phẩm món ăn bằng giọng to. Chê món mặn, món nguội ở bàn có thể lọt tai người nhà. Không hợp khẩu vị thì ăn món khác.
- Bỏ ghế lộn xộn khi về. Đẩy ghế vào bàn, gom giấy ăn của mình lại một chỗ. Một cử chỉ nhỏ mà người dọn tiệc rất cảm ơn.
Mẹo tự kiểm cuối buổi: nhìn lại chỗ mình ngồi trước khi đứng dậy. Nếu người dọn bàn nhìn chỗ đó mà biết bạn là khách có ý tứ, bạn đã làm đúng.
Câu hỏi thường gặp
Đến tiệc cưới sớm và đói thì có được ăn trước không?
Nếu gia đình hoặc người dẫn chương trình đã mời khách dùng trước, cứ ăn tự nhiên. Nếu chưa có lời mời, chỉ nên ăn nhẹ món khai vị, uống nước, và chờ đến khi khai tiệc. Ăn hết phần khai vị của cả bàn trước khi mọi người đến là điều nhiều người để ý.
Ăn chay hoặc dị ứng thì làm sao ở bàn tiệc?
Báo trước khi xác nhận tham dự để gia đình nhờ nhà hàng chuẩn bị nếu được. Ở bàn, ăn những món phù hợp, không cần giải thích dài với cả bàn. Nếu nhân viên có món thay thế, nhận và cảm ơn. Đừng yêu cầu đổi món giữa tiệc khi chưa báo trước.
Không uống được rượu thì nâng ly bằng gì?
Nước ngọt, nước lọc, trà đều được. Nâng ly là cử chỉ chúc mừng, không phải thử tửu lượng. Nếu có người ép đổi sang rượu, từ chối nhẹ nhàng và vẫn giữ ly của mình. Cách từ chối mời rượu có bài riêng trong mục này.
Có nên gắp đồ ăn cho người lớn tuổi ngồi cạnh không?
Gắp một hai miếng mời người lớn khi món mới dọn ra là cử chỉ lễ phép được quý ở nhiều gia đình. Nhưng nên hỏi trước, vì người lớn có thể ăn kiêng hoặc không thích món đó. Gắp liên tục vào bát người khác thì nên tránh.
Tiệc cưới có cần để lại tiền boa cho nhân viên phục vụ không?
Thường không cần, vì chi phí phục vụ đã nằm trong hợp đồng của gia đình với nhà hàng. Khách chỉ cần lịch sự, cảm ơn khi được phục vụ. Nếu nhân viên giúp bạn việc riêng như trông đồ, lấy hộp, một lời cảm ơn là đủ.
Làm đổ đồ ăn, vỡ ly ở bàn tiệc thì xử lý thế nào?
Bình tĩnh, xin lỗi người bị ảnh hưởng, gọi nhân viên giúp dọn, đừng tự nhặt mảnh vỡ bằng tay. Ly vỡ ở tiệc là chuyện thường, nhà hàng có quy trình xử lý. Không cần làm to chuyện hay xin lỗi mãi; dọn xong thì tiếp tục bữa ăn.