Khi không thể đến viếng, bạn vẫn chia buồn trọn vẹn được bằng ba việc: nhắn hoặc gọi báo cho người thân trong gia đình biết mình không đến được và rất tiếc, gửi phần phúng viếng qua một người quen đi viếng (hoặc chuyển khoản nếu gia đình đã nhận theo cách này), và hẹn một lần đến thăm, thắp hương sau tang lễ. Nếu có kỷ niệm sâu với người mất, một lá thư chia buồn viết tay là cách bù đẹp nhất cho sự vắng mặt.
Ở xa, ốm, đang đi công tác, đang chăm con nhỏ hay vướng ca làm không đổi được: những lý do này ai cũng hiểu. Điều gia đình có tang nhớ không phải là ai vắng mặt, mà là ai vắng mặt mà không một lời. Bài dưới đây đi qua từng cách: lời báo, phúng hộ, chuyển khoản, thư tay, chia buồn từ nước ngoài, và lần đến thăm bù.
Báo cho gia đình: nói gì và có cần nêu lý do không
Bạn không cần xin phép vắng mặt, nhưng nên để gia đình biết bạn đã nhận tin và đang nghĩ tới họ. Gửi cho người mình quen nhất trong nhà, không gửi cho người con trưởng đang lo tang nếu bạn không thân với người đó.
Có cần nêu lý do không? Một câu ngắn là đủ, không cần giải thích dài. Lý do dài dễ nghe như đang thanh minh, và người có tang không có sức đọc. Ví dụ:
"Chị Hạnh ơi, em đang công tác ở Cần Thơ tới cuối tuần, không về kịp viếng bác. Em rất tiếc và thương chị lắm. Em gửi phần phúng qua anh Toàn. Về Hà Nội em qua thắp hương bác. Chị không cần trả lời em đâu."
"Bác ơi, cháu là Lâm, bạn của anh Quý. Cháu đang ở viện với mẹ nên không đến viếng chú được. Cháu xin chia buồn cùng bác và cả nhà."
Gửi càng sớm càng tốt, lý tưởng là trước giờ viếng. Lời báo đến sau lễ di quan vẫn quý, nhưng gửi trước cho gia đình cảm giác bạn có mặt cùng họ dù ở xa.
Một điều đừng làm: hứa "em sẽ cố về" rồi không về. Nếu không chắc, nói thẳng là không về được. Người nhà đang đếm từng việc phải lo; một lời hứa lửng lơ cũng là một việc treo.
Nhờ người phúng hộ: chọn ai và dặn gì
Phúng hộ là nếp rất phổ biến, nhất là trong đồng nghiệp và họ hàng. Làm đúng thì gia đình biết rõ ai gửi, không bị nhầm vào phần của người mang.
- Chọn người biết chắc là sẽ đi viếng và cẩn thận: đồng nghiệp cùng phòng, người cùng họ, bạn chung. Hỏi trước, đừng gửi đột ngột.
- Chuẩn bị phong bì riêng của bạn, ghi đầy đủ như khi tự đi: lời viếng ở mặt trước, tên và quan hệ ở mặt sau, thêm dòng nhỏ "gửi qua anh Toàn".
- Nếu không kịp đưa phong bì tận tay, chuyển tiền cho người phúng hộ và nhờ họ chuẩn bị phong bì ghi tên bạn. Gửi cho họ chính xác dòng tên cần ghi bằng tin nhắn.
- Nhờ người đó ghi sổ tang giúp bạn một dòng, hoặc ghi tên bạn bên dưới dòng của họ: "và Phạm Ngọc Lâm, đồng nghiệp, gửi lời chia buồn".
- Gửi kèm lời nhắn để người đó nói hộ với tang quyến nếu tiện: "Lâm đang ở xa, nhờ em chuyển lời chia buồn tới chị".
- Sau đám, nhắn cảm ơn người phúng hộ, và hỏi họ đã giao cho ai, lúc nào. Ghi lại vào sổ của bạn để sau này đáp lễ.
Nếu nhiều người cùng nhờ một người phúng hộ, người đó nên để mỗi phong bì riêng có tên, không gộp thành một. Gộp thì gia đình chỉ thấy tên người mang.
Chuyển khoản phúng viếng: khi nào ổn và cách làm cho phải phép
Chuyển khoản tiền phúng ngày càng phổ biến, nhất là với người ở xa, ở nước ngoài. Nó vẫn khác đôi chút so với mừng cưới: nhiều gia đình, nhất là người lớn tuổi, vẫn coi phúng viếng là việc đưa tận tay. Vì vậy chỉ nên chuyển khi bạn thân với gia đình, hoặc người thân của họ đã cho số tài khoản, hoặc gia đình đã nói rõ có nhận theo cách này.
Không tự hỏi số tài khoản từ người con đang lo tang. Hỏi qua người quen chung. Nội dung chuyển khoản ghi trang trọng: "Lâm kính viếng bác Hoà, thành kính phân ưu". Sau đó nhắn riêng cho người nhận một lời chia buồn và cho biết bạn đã chuyển, để khi đối soát họ biết khoản nào của ai.
Cảnh giác tin báo tang giả. Kẻ gian có thể giả danh người quen gửi tin báo tang kèm đường dẫn hoặc số tài khoản lạ. Nguyên tắc phòng tránh đơn giản: xác minh tin qua một người thứ hai mà bạn biết rõ, không bấm vào đường dẫn hay tệp tin trong tin nhắn báo tang từ số lạ, không chuyển tiền vào tài khoản đứng tên người bạn không quen. Gia đình có tang thật không bao giờ trách bạn vì đã hỏi lại qua người quen.
Nếu gia đình đã xin miễn phúng điếu, không chuyển khoản. Thay vào đó gửi lời chia buồn và đến thăm sau.
Viết thư chia buồn tay: khi nào nên và viết thế nào
Thư chia buồn hợp khi bạn có quan hệ sâu với người đã mất, như học trò với thầy, cháu với bà, người được giúp đỡ với ân nhân, mà không về được. Gia đình có tang thường giữ những lá thư như vậy rất lâu, có nhà đọc lại vào ngày giỗ. Một tấm thiệp trơn màu trắng hoặc giấy viết thư thường là đủ, không cần thiệp in sẵn câu chữ.
Cấu trúc ba đoạn: mình là ai và mình rất tiếc; một hai kỷ niệm cụ thể với người mất, điều người đó đã để lại cho mình; lời gửi tới gia đình và hẹn ngày đến thăm nếu có thể.
"Kính gửi cô Ngân và gia đình. Em là Vũ Hải, học trò lớp 12A của thầy Bình khoá 2003. Em ở Đà Nẵng, nghe tin thầy mất mà không về kịp. Em vẫn nhớ thầy ở lại sau giờ ôn tập giảng cho em bài hình không gian ba buổi liền, và câu thầy nói khi em trượt lần đầu: bài khó thì làm lại, người không bỏ cuộc thì không trượt. Em đi làm kỹ sư được là nhờ những buổi đó. Em xin thành kính chia buồn cùng cô và các anh chị. Tháng sau ra Hà Nội em xin phép qua thắp hương thầy."
"Hương thân mến, tớ không về được vì bé Bông đang ốm. Tớ nhớ bà nhất là mâm cơm Tết năm nào bà cũng gắp cho tớ miếng thịt đông ngon nhất, bảo con bé này gầy quá. Tớ thương cậu lắm. Đợi bé khỏi tớ về ngồi với cậu một buổi."
Gửi thư qua đường bưu chính hoặc nhờ người mang. Nếu bạn chụp ảnh thư gửi qua tin nhắn trước cho kịp, vẫn gửi bản giấy sau; bản giấy là thứ gia đình giữ được.
Khi người nhà đi viếng thay bạn
Trường hợp hay gặp: bạn là người quen của gia đình có tang, nhưng hôm đó chỉ vợ, chồng hoặc bố mẹ bạn đi được. Đi thay vẫn là đi, miễn là gia đình bên kia biết rõ ai đã đến thay ai.
Người đi thay nên ghi sổ tang hai dòng: tên mình, và dòng "thay mặt chồng là anh Phạm Ngọc Lâm, đồng nghiệp của chị Hạnh". Khi chia buồn với tang quyến, mở lời bằng mối quan hệ đó: "Em là vợ anh Lâm. Anh ấy đang công tác xa, nhờ em đến thắp hương bác và gửi lời chia buồn tới chị." Người có tang sẽ nhận ra ngay và thấy được an ủi gấp đôi.
Phong bì đứng tên cả gia đình hoặc tên người quen chính, kèm tên người mang tới. Đừng ghi chỉ tên người đi thay, vì gia đình bên kia có thể không biết người đó là ai.
Sau đó, chính bạn vẫn nên nhắn riêng một lời chia buồn. Người đi thay đã làm phần lễ; lời nhắn của bạn là phần tình mà không ai làm thay được.
Ở nước ngoài: chia buồn qua múi giờ và khoảng cách
Người Việt ở nước ngoài thường biết tin muộn vì lệch giờ, và không thể về trong hai ba ngày đám tang. Ngoài tin nhắn và phần phúng nhờ người nhà ở Việt Nam mang hộ, có vài cách giúp bạn có mặt hơn:
Gọi video với người thân thiết vào lúc gia đình ngồi nghỉ, không vào giờ viếng đông khách. Nhiều người trong hoàn cảnh này nhờ người nhà cầm máy cho mình được nhìn bàn thờ, cúi đầu từ xa. Hỏi trước gia đình có thấy phù hợp không; có nhà thấy an ủi, có nhà thấy không tiện.
Gửi hoa qua bên làm hoa ở địa phương, nhờ người thân kiểm tra tên trên băng và chỗ giao. Ghi tên kèm nơi bạn đang sống để gia đình biết: "Gia đình Ngọc – Duy tại Đức".
Về thăm ở mốc tưởng nhớ sau. Nhiều người ở xa sắp xếp về vào dịp gia đình làm lễ một trăm ngày hoặc giỗ đầu. Đó là lúc có mặt ý nghĩa, và gia đình cũng thong thả để ngồi nói chuyện hơn.
Không đến được vì lý do gì thì bù thế nào
Bảng gợi ý dưới đây giúp bạn chọn cách phù hợp theo hoàn cảnh:
| Hoàn cảnh | Trước và trong tang lễ | Sau tang lễ |
|---|---|---|
| Đi công tác, ở tỉnh khác | Nhắn báo, nhờ đồng nghiệp phúng hộ | Về là ghé thắp hương trong vài tuần |
| Đang ốm, đang ở viện cùng người nhà | Nhắn ngắn, nhờ người phúng hộ | Thăm khi khoẻ, không cần vội |
| Mới sinh con, đang ở cữ | Nhờ chồng hoặc vợ đi viếng thay, kèm lời nhắn | Gửi lời hỏi thăm qua tin nhắn khi tiện |
| Ở nước ngoài | Nhắn, gửi phúng qua người nhà, có thể gửi hoa | Về vào mốc tưởng nhớ hoặc lần về nước gần nhất |
| Biết tin khi đã xong tang lễ | Không áp dụng | Nhắn chia buồn ngay, hẹn ghé thăm, mang phong bì nếu muốn |
| Không thân lắm, chỉ quen qua công việc | Một tin nhắn chia buồn là đủ | Không bắt buộc ghé thăm |
Với người ở cữ, nhiều gia đình có nếp tránh để sản phụ và em bé đến đám tang; đó là chuyện mỗi nhà tự quyết. Về mặt sức khoẻ, mẹ mới sinh cần nghỉ ngơi, không cần cố đi.
Câu hỏi thường gặp
Phong bì phúng gửi sau tang lễ ghi gì?
Ghi như phong bì phúng bình thường: "Thành kính phân ưu" hoặc "Kính viếng" ở mặt trước, tên và quan hệ ở mặt sau. Khi đến thăm, đặt lên bàn thờ sau khi thắp hương, hoặc đưa cho người nhà, nói "Hôm trước cháu không về kịp, cháu gửi chút lòng thành".
Không về viếng được có cần gửi tiền không?
Không bắt buộc. Lời chia buồn kịp thời và một lần đến thăm sau đó đã là trọn tình. Nếu bạn thân với gia đình hoặc từng nhận phúng của họ, gửi phần phúng qua người quen là cách giữ nếp tương trợ.
Biết tin sau một tháng thì còn nên gửi phúng không?
Vẫn được, nhất là khi bạn đến thăm và thắp hương trong khoảng bốn mươi chín ngày đầu. Sau thời gian đó, nhiều người chuyển sang mang hoa, trái cây đến thắp hương và gửi lời thăm hỏi, không nhất thiết kèm phong bì.
Nhờ người phúng hộ thì có cần gửi tiền cho họ trước không?
Nên gửi trước, kèm tin nhắn ghi rõ dòng tên cần ghi trên phong bì. Đừng để người phúng hộ ứng tiền rồi đòi lại sau, vì vừa phiền vừa dễ quên. Sau đó nhắn cảm ơn khi họ đã giao xong.
Có nên gửi thiệp chia buồn in sẵn câu chữ không?
Được, nhưng hãy viết thêm vài dòng tay của mình. Thiệp in sẵn mà chỉ ký tên trông giống thủ tục. Một câu thật như kỷ niệm với người mất, viết bằng nét chữ của bạn, làm tấm thiệp có giá trị hơn nhiều.
Có nên đăng bài tưởng nhớ trên mạng thay cho lời chia buồn riêng không?
Không thay được. Bài tưởng nhớ trên trang cá nhân là cách bạn nói về cảm xúc của mình; gia đình có thể không đọc. Lời chia buồn riêng gửi thẳng tới người thân của họ mới là phần chia buồn thật sự.